Phòng khám Mắt Minh Anh

Dịch vụ và điều trị

Kiểm soát cận thị ở trẻ em: là gì, khi nào cần và gồm những phương pháp nào

Tác giả: NCS. ThS. KXNK Trần Minh Anh. Cập nhật 05/11/2026.

Cận thị ở trẻ em chủ yếu do trục nhãn cầu (con mắt) dài ra quá mức, và phần đã dài ra không co lại được, nên cận thị học đường hiện chưa chữa khỏi được. Kiểm soát cận thị là làm chậm tốc độ tăng độ và sự dài ra của nhãn cầu trong những năm con còn lớn, bằng các phương pháp đã được nghiên cứu như kính Ortho-K, tròng kính kiểm soát cận thị, kính tiếp xúc mềm chuyên biệt và atropine nồng độ thấp theo chỉ định. Kiểm soát tiến triển cận thị cần kèm theo dõi chiều dài trục nhãn cầu định kỳ.

Cận thị ở trẻ em là gì

Ở mắt cận thị, ánh sáng từ vật ở xa hội tụ phía trước võng mạc nên con nhìn xa bị mờ, nhìn gần vẫn rõ. Ở phần lớn trẻ em, nguyên nhân là nhãn cầu dài ra nhanh hơn mức bình thường trong những năm con đang lớn. Theo định nghĩa của Viện Cận thị Quốc tế (IMI), mắt được coi là cận thị khi khúc xạ tương đương cầu (SER) từ −0,50 D trở xuống, đo khi điều tiết của mắt đã được thả lỏng (ở trẻ em thường bằng thuốc liệt điều tiết), và cận thị cao khi SER từ −6,00 D trở xuống. Nói đơn giản: từ khoảng 0,5 độ cận trở lên là cận thị, từ khoảng 6 độ cận trở lên là cận thị cao.

Mắt dài hơn 1,5 mmhình rơi ở đâygiác mạcthể thủy tinhvõng mạc25,0 mm

Con nhìn thấy

Biển hiệu Phòng khám Mắt Minh Anh nhìn từ bên kia đườngMờCon đang ngủ

Hình rơi trước võng mạc: nhìn xa mờ.Tương đương cận khoảng 4 độ. Mỗi milimét dài thêm là khoảng 2,5 đến 3 độ cận.

Kéo phía sau con mắt để mắt dài ra hoặc ngắn lại. Minh họa, số độ là ước tính.

Sơ đồ con mắt cắt ngang. Ánh sáng từ biển hiệu ở xa đi qua mặt trước của mắt (giác mạc) và thể thủy tinh rồi hội tụ. Ở mắt dài bình thường, khoảng 23,5 mm, hình rơi đúng trên võng mạc nên nhìn rõ. Khi mắt dài ra, võng mạc lùi về sau và hình rơi trước võng mạc nên nhìn xa bị mờ: đó là cận thị. Mỗi milimét dài thêm là khoảng 2,5 đến 3 độ cận. Kéo phía sau con mắt để thấy mắt dài ra, hình rơi trước võng mạc và biển hiệu phòng khám mờ đi.

Cận thị thường tăng nhanh hơn khi con còn nhỏ và chậm dần ở tuổi thiếu niên. Vì vậy một bạn bắt đầu cận sớm có nhiều năm để độ cận tiếp tục tăng, và đó là lý do việc theo dõi từ sớm có ý nghĩa.

Nguyên nhân cận thị học đường

Cận thị học đường là cách gọi quen thuộc cho cận thị bắt đầu và tăng dần trong những năm đi học. Không có một nguyên nhân duy nhất. Những yếu tố đã được ghi nhận rõ gồm:

Giải pháp vì thế gồm hai phần: thói quen hằng ngày để giảm nguy cơ bắt đầu cận, và các phương pháp kiểm soát cận thị khi con đã cận.

Cận thị học đường có chữa được không

Thú thật, đây là câu bố mẹ hỏi chúng mình nhiều nhất, và câu trả lời trung thực là cận thị do nhãn cầu dài ra hiện chưa chữa khỏi được. Phần nhãn cầu đã dài ra không co lại. Kính gọng hay kính tiếp xúc thông thường giúp con nhìn rõ nhưng không làm chậm sự tăng độ. Phẫu thuật khúc xạ ở người trưởng thành giúp bỏ kính, nhưng không làm nhãn cầu ngắn lại.

Điều làm được là làm chậm tốc độ tăng độ trong những năm con còn lớn. Làm chậm tiến triển giúp giảm nguy cơ con trở thành người cận thị cao khi trưởng thành, dù mức đáp ứng ở mỗi bạn khác nhau.

Trẻ bị cận thị có nguy hiểm không

Cận thị nhẹ tự nó không nguy hiểm, và một chiếc kính đúng số đủ để con nhìn rõ và học tốt. Điều chúng mình muốn tránh là cận thị cao khi trưởng thành: trục nhãn cầu càng dài thì nguy cơ các bệnh như bong võng mạc, bệnh lý hoàng điểm do cận thị và glôcôm về sau càng tăng. Chúng mình nói điều này không phải để bố mẹ lo, mà để giải thích vì sao tốc độ tăng độ quan trọng hơn con số độ cận hôm nay.

Các phương pháp kiểm soát cận thị

Tổng quan Cochrane năm 2023 (cập nhật năm 2025) tổng hợp các thử nghiệm ngẫu nhiên ở trẻ em và cho thấy nhiều phương pháp làm chậm tiến triển cận thị so với kính đơn tròng thông thường. Mức hiệu quả khác nhau giữa các phương pháp và giữa từng bạn nhỏ, nên không có một lựa chọn nào phù hợp với tất cả.

Phương phápCách dùngThường phù hợp vớiCần lưu ý
Kính Ortho-KĐeo khi ngủ, tháo ra vào buổi sáng, ban ngày không cần kínhTrẻ có mắt phù hợp sau khám, hợp tác được và gia đình hỗ trợ đeo, tháo, vệ sinh kính mỗi ngàyVệ sinh kính nghiêm ngặt, tái khám đúng lịch
Tròng kính kiểm soát cận thịĐeo cả ngày như kính gọng thườngTrẻ chưa sẵn sàng với kính tiếp xúcĐeo đủ thời gian mỗi ngày, gọng phải vừa mặt
Kính tiếp xúc mềm chuyên biệtĐeo ban ngàyTrẻ lớn hơn, tự tháo lắp đượcVệ sinh và thay kính đúng hạn
Atropine nồng độ thấpNhỏ mắt mỗi tối theo chỉ địnhTheo chỉ định sau khi khámThuốc kê đơn, theo dõi chói sáng và nhìn gần mờ nhẹ
Thời gian ngoài trờiKhoảng 2 giờ mỗi ngàyMọi trẻCó bằng chứng rõ nhất trong việc giảm nguy cơ bắt đầu cận

Với atropine nồng độ thấp, hiệu quả và tác dụng phụ có thể khác nhau theo nồng độ và theo từng trẻ, nên các nồng độ không được coi là có hiệu quả như nhau; bác sĩ quyết định nồng độ, thời gian dùng và lịch theo dõi.

Trong một số trường hợp, chúng mình có thể đề xuất kết hợp hai phương pháp, ví dụ Ortho-K hoặc tròng kính cùng atropine nồng độ thấp, khi con vẫn tăng độ nhanh. Quyết định luôn dựa trên kết quả đo và trao đổi với gia đình.

Khi nào nên bắt đầu kiểm soát cận thị

Bố mẹ nên đưa con đi khám và trao đổi về kiểm soát cận thị khi:

Đừng đợi con tăng thêm vài độ rồi mới bắt đầu tìm hiểu. Phần độ cận đã tăng không lấy lại được.

Theo dõi cận thị bằng chiều dài trục nhãn cầu

Độ kính có thể dao động theo khả năng điều tiết của mắt và điều kiện đo, nên ngoài khúc xạ, chúng mình theo dõi chiều dài trục nhãn cầu, tức chiều dài của mắt tính bằng milimét. Phép đo bằng máy quang học không chạm vào mắt, không cần nhỏ thuốc và chỉ mất vài giây. Ở trẻ đã cận, chúng mình thường đo lại khoảng 6 tháng một lần, đặt các kết quả lên biểu đồ theo tuổi để thấy mắt con đang dài ra nhanh hay chậm, và điều chỉnh kế hoạch khi cần.

Với trẻ đeo Ortho-K, độ kính đo được ban ngày đã bị kính làm thay đổi, nên chiều dài trục nhãn cầu là chỉ số chính để biết cận thị có đang tiến triển hay không. Tốc độ dài ra của mắt cũng khác nhau theo tuổi, vì vậy chúng mình đọc kết quả theo tuổi của con và qua nhiều lần đo, không dùng một ngưỡng chung cho mọi lứa tuổi.

Chiều dài trục nhãn cầu theo độ tuổiĐường đậm: mức trung bình. Dải đậm: một nửa số trẻ. Dải nhạt: 9 trên 10 trẻ.Cận tăng nhanhCận tăng chậmBé traiBé gái212223242526274681012141618Tuổi của con (năm)Chiều dài trục nhãn cầu (mm)Bảng chuẩn He 2023. Minh họa, không dùng để tự chẩn đoán.P95P75P50P25P5Cận tăng chậmCận tăng nhanh9 tuổi24,00 mm

Biểu đồ chiều dài trục nhãn cầu (chiều dài của mắt, tính bằng milimét) theo tuổi từ 4 đến 18 của 14.127 trẻ ở Thượng Hải (He và cộng sự, 2023), riêng bé trai và bé gái. Đường giữa là mức trung bình (trung vị); dải đậm là nơi một nửa số trẻ cùng tuổi nằm trong (bách phân vị 25 đến 75), dải nhạt là nơi 9 trên 10 trẻ nằm trong (5 đến 95). Mắt dài ra nhanh ở trẻ nhỏ và chậm dần ở tuổi thiếu niên; mắt bé trai dài hơn bé gái cùng tuổi khoảng nửa milimét. Hai đường ví dụ cùng xuất phát ở mức trung bình lúc 8 tuổi: đường đỏ là mắt dài ra nhanh, cận tăng nhanh, vượt dần lên các dải trên; đường xanh lá là mắt dài ra chậm, cận tăng chậm, đi dọc theo dải. Một lần đo chưa nói lên tốc độ tăng: cần đo nhiều lần. Kéo điểm trên biểu đồ để đặt tuổi và chiều dài mắt của con. Minh họa, không dùng để tự chẩn đoán.

Bố mẹ hay hỏi

Quy trình kiểm soát cận thị tại Mắt Minh Anh

  1. Khám mắt và hỏi về tiền sử: tuổi bắt đầu cận, bố mẹ có cận không, thời gian nhìn gần và hoạt động ngoài trời của con.
  2. Đo khúc xạ, có nhỏ thuốc liệt điều tiết khi cần để biết độ thật của mắt.
  3. Đo chiều dài trục nhãn cầu, và đo bản đồ giác mạc nếu gia đình cân nhắc Ortho-K.
  4. Tư vấn phương pháp phù hợp với tuổi, độ cận, tốc độ tăng độ và khả năng đồng hành của gia đình.
  5. Theo dõi định kỳ, thường khoảng 6 tháng một lần, và điều chỉnh khi cần.

Kiểm soát cận thị không chỉ là chọn một loại kính hay một loại thuốc. Tại Phòng khám Mắt Minh Anh, kế hoạch được xây dựng dựa trên khám mắt toàn diện, đánh giá nguy cơ, lựa chọn giải pháp phù hợp với từng bạn và theo dõi tiến triển định kỳ, để con nhìn rõ và cận thị tiến triển chậm lại một cách an toàn, dựa trên bằng chứng.

Đội ngũ chuyên môn của Phòng khám Mắt Minh Anh đã đồng hành với hơn 5.000 ca Ortho-K và hơn 5.000 ca dùng atropine nồng độ thấp. Chúng mình không hứa con sẽ hết cận, nhưng cam kết đo đủ, tư vấn dựa trên bằng chứng và theo dõi lâu dài.

Câu hỏi thường gặp

Kiểm soát cận thị là gì?

Là các biện pháp làm chậm tốc độ tăng độ cận và sự dài ra của nhãn cầu ở trẻ em, như kính Ortho-K, tròng kính kiểm soát cận thị, kính tiếp xúc mềm chuyên biệt hoặc atropine nồng độ thấp, kèm theo dõi định kỳ. Mục tiêu là giảm tốc độ cận của con, và giảm nguy cơ con trở thành người cận thị cao khi trưởng thành.

Cận thị học đường có chữa được không?

Hiện chưa chữa khỏi được, vì phần nhãn cầu đã dài ra không co lại. Có thể làm chậm sự tiến triển. Theo dõi và can thiệp sớm khi con tăng độ nhanh giúp giảm nguy cơ cận thị cao về sau, dù mức đáp ứng ở mỗi bạn khác nhau.

Trẻ bị cận thị có nguy hiểm không?

Cận nhẹ tự nó không nguy hiểm và kính đúng số đủ để con nhìn rõ. Điều cần tránh là cận thị cao khi trưởng thành, vì nguy cơ bệnh lý võng mạc, hoàng điểm và glôcôm về sau tăng theo chiều dài nhãn cầu.

Kiểm soát cận thị bằng kính gọng có hiệu quả không?

Tròng kính kiểm soát cận thị đã được nghiên cứu trong các thử nghiệm hai năm và cho thấy làm chậm tăng độ so với kính đơn tròng, hiệu quả tốt hơn khi con đeo đủ thời gian mỗi ngày. Kính gọng đơn tròng thông thường thì không có tác dụng này.

Kiểm soát cận thị đến khi nào thì dừng?

Thường kéo dài qua tuổi thiếu niên, đến khi tốc độ tăng độ chậm lại rõ. Quyết định dừng hay chuyển phương pháp dựa trên nhiều lần đo khúc xạ và trục nhãn cầu, và nên bàn với người đang theo dõi con.

Người lớn có cần kiểm soát cận thị không?

Kiểm soát cận thị chủ yếu dành cho trẻ em và thanh thiếu niên, khi mắt còn đang dài ra. Người lớn vẫn tăng độ nên đi khám để tìm nguyên nhân và cách chỉnh kính phù hợp.

Nếu bạn còn băn khoăn về đôi mắt của mình hoặc của con, cứ nhắn cho chúng mình. Phòng khám ở 562 Kim Giang, Phường Thanh Liệt, Hà Nội; hotline 0378 900 168, Zalo OA.

Đặt lịch khám
Trần Minh Anh
NCS. ThS. KXNK Trần Minh Anh
Chuyên gia Khúc xạ nhãn khoa. Thạc sĩ Khúc xạ nhãn khoa lâm sàng (Đại học Melbourne, Úc), nghiên cứu sinh Y khoa (Đại học Tây Úc), tham gia giảng dạy tại Trường Đại học Y Hà Nội. Đội ngũ chuyên môn

Tài liệu tham khảo

  1. Lawrenson JG và cộng sự (2023). Interventions for myopia control in children: a living systematic review and network meta-analysis. Cochrane Database of Systematic Reviews.
  2. Bản cập nhật 2025 của tổng quan Cochrane về can thiệp kiểm soát cận thị ở trẻ em (PubMed 39945354).
  3. International Myopia Institute (2023). IMI White Paper Series, bài xã luận tổng hợp. Investigative Ophthalmology & Visual Science.
  4. He M và cộng sự (2015). Effect of time spent outdoors at school on the development of myopia among children in China: a randomized clinical trial. JAMA 314(11).

Bài viết mang tính thông tin, không thay thế việc thăm khám trực tiếp. Mỗi trường hợp cần được khám và tư vấn riêng.