Loạn thị là gì
Một giác mạc không loạn thị cong đều như quả bóng rổ: theo hướng nào thì độ cong cũng như nhau. Giác mạc loạn thị cong giống quả bóng bầu dục hơn, theo một hướng cong nhiều, theo hướng kia cong ít. Ánh sáng đi qua vì thế không hội tụ về một điểm trên võng mạc mà tạo thành hai tiêu điểm, nên hình ảnh bị kéo dài, nhòe hoặc có bóng, ở cả khoảng cách xa lẫn gần.
Hầu hết chúng ta đều có một chút loạn thị và không hề nhận ra. Loạn thị chỉ cần chỉnh khi đủ lớn để làm mờ hình ảnh, gây mỏi mắt hoặc, ở trẻ nhỏ, có nguy cơ cản trở sự phát triển thị lực.
Loạn thị khác cận thị thế nào
Cận thị là khi ánh sáng hội tụ phía trước võng mạc, thường do nhãn cầu dài ra, nên nhìn xa mờ còn nhìn gần vẫn rõ. Loạn thị là do bề mặt khúc xạ cong không đều, nên mờ ở mọi khoảng cách. Hai tật này rất hay đi cùng nhau: một bạn nhỏ có thể vừa cận vừa loạn, và đơn kính sẽ ghi cả hai.
Đọc số loạn thị trên đơn kính
Trên đơn kính, độ cận hoặc viễn nằm ở cột SPH (độ cầu), còn loạn thị nằm ở hai cột CYL (độ trụ) và AXIS (trục, từ 0 đến 180 độ). Ví dụ "SPH −2,00 CYL −1,50 AXIS 180" nghĩa là cận 2 độ, loạn 1,5 độ theo trục 180. Khi bố mẹ nghe "con loạn 2,5 độ", đó là con số ở cột CYL. Trục cho biết hướng mà mắt cong lệch, nên một chiếc kính loạn phải được lắp đúng trục thì mới nhìn rõ.
Dấu hiệu của loạn thị
- Nhìn mờ hoặc nhòe ở cả xa và gần, chữ như có bóng.
- Hay nheo mắt, nghiêng đầu khi nhìn.
- Mỏi mắt, nhức đầu sau khi đọc hoặc nhìn màn hình lâu.
- Nhìn đèn ban đêm thấy tỏa tia hoặc kéo vệt.
Trẻ nhỏ thường không biết mình nhìn mờ, nên nhiều khi loạn thị chỉ được phát hiện qua một lần khám mắt.
Loạn thị ở trẻ em
Loạn thị ở trẻ sơ sinh và trẻ dưới hai tuổi khá thường gặp và ở nhiều bé giảm dần trong những năm đầu đời. Vì vậy, với trẻ rất nhỏ, quyết định có cho đeo kính hay không dựa trên mức độ loạn thị, tuổi của con và việc hai mắt có chênh nhau không, chứ không phải cứ đo thấy loạn là cho đeo.
Điều cần tránh là bỏ qua loạn thị cao ở trẻ trong giai đoạn thị lực còn đang phát triển. Khi hình ảnh trên võng mạc luôn nhòe theo một hướng, não không học được cách nhìn rõ, và mắt đó có thể trở thành nhược thị. Phát hiện sớm và đeo kính đúng số thường giúp thị lực cải thiện tốt.
Ở trẻ, đo khúc xạ cần được làm cẩn thận: soi bóng đồng tử, đo máy và khi cần nhỏ thuốc liệt điều tiết để mắt con không tự điều tiết làm sai kết quả.
Loạn thị có tăng không, có khỏi không
Ở người lớn, loạn thị thường khá ổn định. Ở trẻ đang lớn, số loạn có thể thay đổi đôi chút giữa các lần khám. Loạn thị tăng nhanh ở tuổi dậy thì hoặc tuổi trẻ, nhất là khi đi kèm hay dụi mắt hoặc dị ứng mắt, là dấu hiệu nên chụp bản đồ giác mạc để loại trừ giác mạc hình chóp.
Kính không làm loạn thị "khỏi", kính giúp mắt nhìn rõ trong lúc đeo. Ở người trưởng thành có độ ổn định, phẫu thuật khúc xạ là một lựa chọn được thực hiện tại các cơ sở phẫu thuật, sau khi khám đánh giá kỹ.
Chỉnh loạn thị bằng cách nào
- Kính gọng có tròng loạn, lắp đúng trục và đúng tâm.
- Kính tiếp xúc mềm toric, giữ đúng trục nhờ thiết kế riêng.
- Kính tiếp xúc cứng thấm khí, đặc biệt hữu ích khi giác mạc không đều.
- Ortho-K thiết kế toric cho một số bạn nhỏ vừa cận vừa loạn, khi muốn kết hợp kiểm soát cận thị.
Khám loạn thị tại Mắt Minh Anh
Chúng mình đo khúc xạ bằng máy và đo chủ quan, soi bóng đồng tử cho các bạn nhỏ, nhỏ liệt điều tiết khi cần, chụp bản đồ giác mạc khi loạn thị cao hoặc thay đổi, và kiểm tra thị giác hai mắt. Nếu bố mẹ thấy con hay nheo mắt hoặc nghiêng đầu khi nhìn, cứ nhắn cho chúng mình nhé.
Câu hỏi thường gặp
Loạn thị có nguy hiểm không?
Loạn thị là một tật khúc xạ, không phải bệnh làm hỏng mắt, và chỉnh được bằng kính. Điều đáng lo là loạn thị cao không được chỉnh ở trẻ nhỏ, có thể gây nhược thị, và loạn thị tăng nhanh ở tuổi trẻ, cần khám để loại trừ giác mạc hình chóp.
Cận thị và loạn thị khác gì nhau?
Cận thị làm nhìn xa mờ, nhìn gần vẫn rõ, thường do nhãn cầu dài ra. Loạn thị do bề mặt giác mạc cong không đều, làm mờ và nhòe ở mọi khoảng cách. Hai tật hay đi cùng nhau và cùng được chỉnh trên một đơn kính.
Loạn thị 2,5 độ có cần đeo kính thường xuyên không?
Thường là có, đặc biệt ở trẻ em, vì mức này đủ làm mờ hình ảnh và ở trẻ nhỏ có thể ảnh hưởng đến sự phát triển thị lực. Quyết định cụ thể phụ thuộc vào tuổi, thị lực và độ cầu đi kèm, nên cần được khám và đo khúc xạ.
Loạn thị có khỏi được không?
Kính gọng và kính tiếp xúc chỉnh loạn thị khi đeo, không làm loạn thị mất đi. Ở trẻ nhỏ, một phần loạn thị có thể giảm khi con lớn. Ở người trưởng thành có độ ổn định, phẫu thuật khúc xạ là một lựa chọn sau khi khám đánh giá.
