Vì sao độ cận của con tăng
Phần lớn cận thị ở trẻ là do nhãn cầu dài ra quá mức. Khi mắt dài hơn, hình ảnh của vật ở xa rơi phía trước võng mạc nên con nhìn xa mờ. Trong những năm đi học, mắt trẻ vẫn đang lớn, nên ở bạn đã cận, nhãn cầu thường tiếp tục dài ra và độ cận tăng theo. Vì vậy "tăng độ cận" thường không phải một bệnh mới, mà là cận thị đang tiến triển.
Biểu đồ chiều dài trục nhãn cầu (chiều dài của mắt, tính bằng milimét) theo tuổi từ 4 đến 18 của 14.127 trẻ ở Thượng Hải (He và cộng sự, 2023), riêng bé trai và bé gái. Đường giữa là mức trung bình (trung vị); dải đậm là nơi một nửa số trẻ cùng tuổi nằm trong (bách phân vị 25 đến 75), dải nhạt là nơi 9 trên 10 trẻ nằm trong (5 đến 95). Mắt dài ra nhanh ở trẻ nhỏ và chậm dần ở tuổi thiếu niên; mắt bé trai dài hơn bé gái cùng tuổi khoảng nửa milimét. Hai đường ví dụ cùng xuất phát ở mức trung bình lúc 8 tuổi: đường đỏ là mắt dài ra nhanh, cận tăng nhanh, vượt dần lên các dải trên; đường xanh lá là mắt dài ra chậm, cận tăng chậm, đi dọc theo dải. Một lần đo chưa nói lên tốc độ tăng: cần đo nhiều lần. Kéo điểm trên biểu đồ để đặt tuổi và chiều dài mắt của con. Minh họa, không dùng để tự chẩn đoán.
Trẻ thường tăng bao nhiêu độ một năm
Một phân tích tổng hợp các nghiên cứu ở trẻ sống ở thành phố, đeo kính đơn tròng thông thường (Donovan và cộng sự, 2012), ghi nhận ở tuổi trung bình khoảng 9, trẻ châu Á tăng trung bình khoảng 0,8 độ sau một năm, trẻ gốc châu Âu khoảng 0,55 độ. Cùng nghiên cứu đó cho thấy trẻ càng nhỏ tăng càng nhanh, và tốc độ chậm dần khi con lớn lên.
Đó là con số trung bình. Có bạn gần như đứng yên cả năm, có bạn tăng một độ hoặc hơn. Vì vậy chúng mình không dùng một mốc chung cho mọi trẻ, mà đặt câu hỏi: với tuổi của con, tốc độ này nhanh hay chậm, và con đã cận từ khi nào?
Độ kính hay trục nhãn cầu: theo dõi cái gì
Độ kính cho biết con cần kính bao nhiêu để nhìn rõ. Trục nhãn cầu cho biết mắt đang dài ra nhanh hay chậm, và đây mới là gốc của cận thị tiến triển. Đo trục nhãn cầu bằng máy quang học, không chạm vào mắt, không cần nhỏ thuốc, và cho số đo đến phần trăm milimét, nên thấy được thay đổi nhỏ giữa hai lần khám mà độ kính chưa kịp phản ánh. Đặt các lần đo của con lên biểu đồ chiều dài trục nhãn cầu theo tuổi giúp bác sĩ và bố mẹ cùng nhìn thấy con đang đi theo hướng nào.
Tăng độ cận tạm thời: có thật không
Có những lần số đo cận "tăng" nhưng không phải mắt dài ra. Khi đo không nhỏ thuốc, cơ điều tiết của trẻ có thể co lại và làm số đo cận cao hơn thực tế, nhất là sau những ngày học nhiều. Đây là lý do một lần đo thấy tăng độ, nhất là tăng đột ngột, nên được kiểm tra lại có nhỏ thuốc liệt điều tiết. Bố mẹ có thể đọc thêm ở bài cận thị giả.
Dụi mắt có làm tăng độ cận không
Hiện chưa có bằng chứng cho thấy dụi mắt làm nhãn cầu dài ra hay làm độ cận tăng. Nhưng dụi mắt mạnh và thường xuyên không tốt cho giác mạc, và là một yếu tố liên quan đến giác mạc chóp, bệnh làm loạn thị tăng dần. Nếu con hay dụi mắt, nên khám để tìm nguyên nhân như dị ứng hay khô mắt.
Khi con tăng độ đều đặn: nên làm gì
Khi con tăng độ mỗi năm, nhất là khi con cận từ sớm, việc chỉ thay kính mới mỗi lần tăng số là chưa đủ. Các phương pháp kiểm soát cận thị như kính Ortho-K, tròng kính kiểm soát cận thị hay thuốc nhỏ atropine nồng độ thấp đã được nghiên cứu và cho thấy làm chậm tốc độ tăng độ ở nhiều trẻ (tổng quan Cochrane 2023). Không phương pháp nào làm mắt hết cận, và hiệu quả khác nhau giữa các bạn, nên bác sĩ chọn theo tuổi, độ cận, trục nhãn cầu và thói quen của con. Song song đó, thời gian ở ngoài trời mỗi ngày vẫn là thói quen có lợi cho mắt đang lớn.
Theo dõi tăng độ tại Mắt Minh Anh
Chúng mình đo khúc xạ (có nhỏ thuốc khi cần) và đo trục nhãn cầu ở mỗi lần khám kiểm soát cận thị, rồi vẽ các lần đo của con lên biểu đồ theo tuổi để bố mẹ cùng xem. Nếu bố mẹ thấy con thay kính mỗi năm và muốn biết con đang tăng nhanh hay chậm, cứ nhắn cho chúng mình nhé.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ tăng độ cận bao nhiêu một năm là bình thường?
Không có một con số chung. Một tổng hợp nghiên cứu ghi nhận trẻ châu Á khoảng 9 tuổi đeo kính thông thường tăng trung bình khoảng 0,8 độ một năm, trẻ càng nhỏ càng nhanh. Bác sĩ đánh giá theo tuổi và trục nhãn cầu của từng bạn.
Tăng độ cận là bệnh gì?
Thường là cận thị đang tiến triển: nhãn cầu tiếp tục dài ra trong những năm con lớn. Đôi khi số đo tăng do cơ điều tiết co lại khi đo, nên lần tăng bất thường cần được đo lại có nhỏ thuốc.
Dụi mắt có làm tăng độ cận không?
Chưa có bằng chứng cho thấy dụi mắt làm tăng độ cận. Tuy vậy dụi mắt mạnh, thường xuyên không tốt cho giác mạc và liên quan đến giác mạc chóp, nên cần tìm và xử lý nguyên nhân.
Có cách nào làm chậm tăng độ cận không?
Có. Ortho-K, tròng kính kiểm soát cận thị và atropine nồng độ thấp đã được nghiên cứu cho thấy làm chậm tăng độ ở nhiều trẻ, cùng với thời gian ngoài trời mỗi ngày. Không phương pháp nào làm hết cận.
